Azǎn E È Nɔ Zán Ðò Azɔ̌mɛ Ðò To lɛ Bǐ Mɛ É sín Azǎn
Azɔ̌watɔ́ lɛ sín Azǎn Togudo Tɔn, ee è nɔ lɛ́ ylɔ ɖɔ Azǎn May mai alǒ Azɔ̌zán é ɔ, è nɔ ɖu ɖò azǎn nukɔntɔn sun atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ tɔn gbè xwewu xwewu ɖò tò gègě mɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. Azǎn énɛ́ ɔ́, è sɔ́ ɖ’ayǐ nú è na sɔ́ akwɛ́ e azɔ̌watɔ́ lɛ́ɛ ná é kpódó acɛ e è ɖó bó ná w’azɔ̌ é kpó sù. Hwenuxó sun atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ tɔn gɔ́ngɔ́n ɖò azɔ̌wiwa sín gbɛ̌ta xwè kanweko 19gɔ́ ɔ tɔn mɛ, ɖò taji ɔ, ahwan e è fun bo na dó wà azɔ̌ nú xwè tantɔn{4}} ganxixo tɔn é. Égbé ɔ, é nyí flínflín ɖé nú acɛ e azɔ̌watɔ́ lɛ ɖó é, hwɛjijɔ gbɛtɔ́ lɛ tɔn, kpo ahwan e è nɔ fun bo nɔ wà azɔ̌ e jɛxa lɛ é kpo.
Nǔ E È Nɔ Zán Ðò Azɔ̌xwé lɛ Mɛ É kpo Nǔ E Nɔ Kpé Nukún Dó Azɔ̌ Wu É kpo
Ðò Azɔ̌xwé Azɔ̌xwé ɔ Tɔn hwenu (xwè kanweko 18gɔ́ ɔ–19gɔ́ ɔ) ɔ, azɔ̌watɔ́ lɛ ɖí xwi xá ninɔmɛ e vɛwǔ tawun lɛ é. Azɔ̌xwé lɛ nɔ w’azɔ̌ nú ganxixo 12 jɛ 16 ɖò kéze ɖokpo mɛ, bɔ azɔ̌watɔ́ lɛ, nyɔnu lɛ kpo vǐ lɛ kpo nɔ dɛ ɖ’enu, nɔ dɛ ɖò akwɛ kpɛɖé nu, fí e ma ɖò ayijayǐ mɛ ǎ lɛ é, kpo azɔ̌ e è ma nɔ wà ǎ é kpo ǎ. Sɛ́n ɖěɖee nɔ cyɔn alɔ azɔ̌watɔ́ lɛ jí lɛ é ɖě ɖò finɛ ǎ, bɔ hwɛhwɛ ɔ, è nɔ súnsún sinsɛnzɔ́watɔ́ lɛ.
Ðò xwè kanweko-19gɔ́ ɔ mɛ ɔ, azɔ̌watɔ́ lɛ jɛ azɔ̌ wà jí bo na dó byɔ ninɔmɛ ɖagbe lɛ. Nǔ taji e è byɔ lɛ é ɖokpo wɛ nyí azɔ̌ e è nɔ wà ɖò ganxixo tantɔn mɛ é, bɔ xógbe ɔ nɔ xò kplé:
"Gan tantɔn nu azɔmɛ, ganxixo tantɔn nu gbɔjɛ, kpodo ganxixo tantɔn kpo nu nu e mi na blo ɔ."
Nǔ e jɛ hugǎn bɔ è ɖó ayǐ é wɛ nyí Haymarket Affair ɖò Chicago, États-Unis, ɖò 1886.
May 1886: Azɔ̌watɔ́ 300 000 jɛji ɖò États-Unis ɔ, é byɔ azɔ̌, bo byɔ azɔ̌ tɔn tantɔn{6}} ganxixo tɔn.
1886 mai 1886: Ðò Chicago ɔ, kponɔ lɛ tɔ́n ahwan azɔ̌watɔ́ e nɔ xò daka mɛ wu lɛ é, bɔ enɛ zɔ́n bɔ è xò daka mɛ wu. Hwenu e è ɖò nǔ xò kpɔ́n wɛ ɖò Haymarket Square é ɔ, bɔnbu ɖé gbà, bo hu kponɔ gègě kpo mɛ e ma nyí ahwanfuntɔ́ ǎ lɛ é kpo.
Aftermath: Kúnnuɖenú lɛ ma tíìn ǎ có, è wlí azɔ̌watɔ́ tantɔn (è nɔ ylɔ ye ɖɔ "Haymarket Martyrs"). Mɛ ɛnɛ wɛ è hu, bɔ ɖokpo kú ɖò gankpá mɛ.Nǔ e jɛ é huzu wuntun ahwanfunfun azɔ̌watɔ́ lɛ tɔn tɔn bo lɛ́ sɔ́ hlɔnhlɔn dó bló azɔ̌watɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta to lɛ bǐ tɔn.
Ðò xwè 1889 mɛ ɔ, è ɖɔ ɖɔ è na bló tuto nú azɔ̌watɔ́ lɛ sín azǎn nukɔntɔn ɔ ɖò azǎn nukɔntɔn sun atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ tɔn gbè, bo na dó flín Acɛ e è ɖó nú azɔ̌watɔ́ lɛ é, bo na lɛ́ jɛhun dó acɛ e azɔ̌watɔ́ lɛ ɖó ɖò gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é jí.
Azǎn e jí è nɔ ɖu xwè ɖò sun atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ mɛ é nyí xwèɖuɖu ɖé kpowun ǎ, loɔ, azǎn ɖé wɛ bɔ è nɔ xò nǔ kpɔ́n dó:
Akwɛ e è nɔ sú ɖò agbaza lixo é
Ninɔmɛ azɔ̌wiwa tɔn e ɖò ayijayǐ mɛ lɛ é
Jɔbu sín ayijayǐ
Acɛ e azɔ̌watɔ́ lɛ ɖó bo na bló tuto nú bǔninɔ é
Hwenu e è nɔ ɖu Azǎn May tɔn ɖò tò gègě mɛ é ɔ, tinmɛ tɔn nɔ gbɔn vo:
Europe & Amérique Latine: Hɔntogbo ɖaxó lɛ kpodo toxóɖiɖɔ sín nǔwiwa lɛ kpo.
China & Russie: Acɛkpikpa ɔ{0}} lɛ nɔ ɖu xwe.
US & Canada: Azɔ̌zán ɔ ɖò sun tɛ́nnɛgɔ́ ɔ mɛ, amɔ̌, May Day kpó ɖò taji nú mɛ e nɔ xò nǔ kpɔ́n lɛ é.
Égbé tlolo ɔ, azɔ̌watɔ́ lɛ nɔ mɔ xó ɖé lɛ ɖi:
akwɛ e è ma ɖó ǎ é
Fífá sín akwɛzinzan
Azɔwiwa kpo azɔ̌ e è hɛn bú lɛ é kpo
Azɔ̌ e è nɔ wà ɖò azɔ̌wiwa linu lɛ é
Azǎn May tɔn nɔ flín mɛ ɖɔ ahwan e è nɔ fun xá acɛ e azɔ̌watɔ́ lɛ ɖó é kpó ɖò yiyi wɛ.
Xota
Azǎn azɔ̌watɔ́ lɛ tɔn ɖò tò lɛ tɛntin ɔ, é hugǎn xwèɖuɖu kpowun[{0}}é ɔ, wuntun azɔ̌watɔ́ lɛ tɔn kpo nǔ e ye wà lɛ é kpo tɔn wɛ. Sín ahwan e è fun bo na mɔ azɔ̌ ɖò xwè kanweko 19gɔ́ ɔ mɛ kaka jɛ hwenu e è ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò xwè kanweko 19gɔ́ ɔ mɛ é jí ɔ, May Day nɔte nú bǔninɔ, hwɛjijɔ, kpo ahwan e ɖò te kpɔ́n mɛ ɖò azɔ̌xwé lɛ mɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é kpo.
Hwenu e mǐ ɖò May Day ɖu wɛ é ɔ, mǐ nɔ ɖó sísí nú vɔsisa azɔ̌watɔ́ e ko wá yì lɛ é tɔn lɛ, bo nɔ tuùn ɖɔ é ɖò dandan ɖɔ è ni kpó ɖò xó ɖɔ dó acɛ e azɔ̌watɔ́ lɛ ɖó é wu wɛ ɖò akwɛzinzan gbɛ̀ ɔ tɔn ɖé mɛ hwebǐnu.
Nú a ɖó xó ɖé lɛ ɖò xwè lɛ hwenu (1st~5ème mai), kɛnklɛn ma ɖi xɛsi bo kàn nǔ byɔ mǐ ɖò withsap jí ó:{2}}
Mi do ku nu mi nu nu mɔ jɛ mɛ ɔ.
